“Dúbail, dúbail, dua agus deifir”

RothaMoranGhra

Tá ainm Shakespeare in airde ar fud na cruinne agus tá a chuid saothar ar fáil i mórchuid teangacha. Cad tá ar fáil sa teanga s’againne? Bhuel, tá Rotha Mór an Ghrá ann, cnuasach de shoinéid le Shakespeare a thugann blas de shaibhreas teanga an bhaird bhinnbhriathraigh. Ansin tá Traigéide Mhic Bheatha, ceann de na drámaí is mó ag bhfuil cion ag daoine air, agus atá in ábhar suime ag Gaeil go háirithe, ó tharla gur in Albain atá an sé suite. (Is deas na hainmneacha Gaelacha atá ann, m.sh. Donnchadh, Flaithrí, Mac Duibh, agus na logainmneacha,  m.sh. Dùn Sinnein, Scóin.)

Seo thíos sliocht fileata, a luaitear go minic, as an dráma sin:

Uaimh dhorcha. Toirneach. Corcán ar fiuchadh sa lár. Triúr Cailleach isteach.

Trí huaire do mheamhlaigh an cat buídhearg.
Uair is trí ghearán an ghráinneog.
Screadann an seabhac “in am, in am.”
Imígí timpeall an chorcáin.
Caithig isteach putóga gráin’.
In áras na bpiseog beiríg ar dtúis
An frag salach míghránna gnúis
A Chodail faoi leac tríocha lá is a haon
Gur dhein nimh úr dá allas bréan.
Dúbail, dúbail, dua agus deifir,
Loisc, a thine, is a chorcáin, beirigh.
Súile ghilnimheog na móinte
Sa corcán beiríg rósta,
Méar an fhroisc is súil na hairc’,
Teanga gadhair is olann bat.
Ladharghabhal nathrach, cealg péist’,
Caolchos ais is sciathán caoich
‘gComhair ortha diabhalta gan teora,
Nós anraith ifrinn beiríg scólta.
Dúbail, dúbail, dua agus deifir,
Loisc, a thine, is a chorcáin, beirigh.

Gníomh 4, Radharc 1

Ansin, tá Radhairc as Drámaí Shakespeare ann, le Gearóid Ó Lochlainn, saothar atá as cló, faraor. (Ba dheas dá gcuirfeadh An Gúm atheagrán de amach.). Seo thíos sliocht atá sa leabhar sin as Mar is Áil Libh:

Is stáitse an domhan iomlán;
Na fir is na mná, níl iontu ach aisteoirí,
Gach duine ag teacht is ag imeacht ar a sheal:
Is déanann fear a lán páirt lena linn.
Seach n-aoise tá sna gníomha. Naíon ar dtús é,
Ag meamhlaigh is ag urlacan ar ucht a bhuime.
Ansin ina scoláirín chaointeach gona mhála,
Snas maidne ar a aghaidh is é ag déanamh go hainneonach
De shnámh an tseilide ar scoil. Leannán ansin é,
Osnaíl fornéise as, is é ag ríomh dáin léanmhair
Faoi mhalaí stóir a chroí. Saighdiúir ar ball é,
Ag spalpadh mionn ait, féasóg air amhail an liopard,
Mór aige clú, é obann is praip i sparainn,
Is ag lorg na bolgóige sin, an cháil,
Fiú i mbéal an chanóin. Giúistís ansin é,
A bholg breá ramhar is líonáil de dhea-chabún ann,
Cruas ina dhearc is féasóg sa chruth nósúil air,
Flúirse nath críonna aige is nua-shamplaí dlí.
Déanann mar sin a pháirt. Sa séú haois dó
Athraíonn ina sheanfhear tanaí i slipéirí,
Spéaclaí ar a shrón is spaga lena chom,
Bríste óna óige air is é i bhfad ró-leathan
Dá chosa seirgthe; agus a mhórghuth fearúil
Ag iompú ar ais ina ghlóirín chaolard leinbh,
Is ag feadaíl is gíoglach ann. Is é an radharc deiridh
Is críoch don stair éagsúil, ileachtrach seo,
Athleanbaíocht, is é ag dul chun ceala iomláin,
Gan radharc, gan déad, gan blas, gan faic na ngrást.

Gníomh 2, Radharc 7

Féach go bhfuil saothar eile le Mac Uí Lochlainn fós i gcló/ar díol, mar atá Ealaín na hAmharclainne, gearrchuntas suimiúil ar stair an téatair, a stair in Éirinn san áireamh. Níl ach €2.54 air i siopa leabhar Chonradh na Gaeilge.

Scéal thairis: is minic a thugtar the Sweet Bard of Avon ar Shakespeare nó ba as Stratford-on-Avon dó. Tá gaol ag an bhfocal avon le ‘abhainn’ (agus tá bunús ceilteach ag an bhfocal bard, leis). Má mheasann tú go mbeadh spéis ag an duine a bhfuil tú ag beartú leabhar a bhronnadh air Lá Fhéile Bríde, go mbeadh spéis aige i mblúirí eolais den saghas sin faoi logainmneacha, cuimhnigh ar Ó Lyon go Dún Lúiche: Logainmneacha san Oidhreacht Cheilteach a cheannach dó. Sin nó, b’fhéidir, an t-atheagrán deas de Dinnseanachas na mBlascaodaí a d’fhoilsigh Cois Life in 1999.

Advertisements

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s